Mandə - Ğəzəl

Emə tovsondə livon do hələ mandə
Bəmı dınyodə hejo qon şələ mandə

Çənə co vıjne pidəm ro bedəni co
Niyəton hiçbə çəvo malxulə mandə

Ve oqardim dumo az nimədə tarsəm
Əve ım dıldə nocon çan qılə mandə

Bı sukuti, bı əzobi, bı susardi
Beşə usyon çımı dıl ah-nalə mandə

Əli Nasir

   

    Azərbaycani iyən Tolışi yolə şair, siyasi iyən ictimai xadim Ğırbonəli Əli  Nəsirov (Əli Nasir) 1955-minnə sori mayə manqi 1-ədə Lankon şəhrədə moəku bə.

        Pəj Ğırbonəli II Dinyo Muharibə şirkətəkə, moəj Həvvonisə xanım bənəy xadimə ko kardəje. Moəj əy həmişə  bənəy “Əlizodə”  vanq əkəy. Şairi Ali təhsılıj nıbe. Əv bə Boku Natə Texnikom dəşə, de qıləy marağinə səbəbi həminə məktəbıj oroxniyəjni.

        Deştə rəssamə  dust—Vaqifi Texnikomi hıtəxonədə mandə  devrədə Vaqif mələfə səpe “Leyli iyən Məcnun”i şikilıj kəşə, Şair Əli Nasiriyən şikili jiyədə çı Fuzuli şeirıj nıvıştəjebən. Imi vində komendant rıkno bə, de şairi hecbesıj kardə. Bı səbəb şairi texnikomo  xaric kardedən.

Rudxan ğalə

Rudxan nomədə tarixinə ğalə çı Qiloni əyoləti Fumən şəhrədəye. Çı ğalə divoon bə i həzo penc sa metrə dırozi rəsedə. Im ğalə şestı penc qılə qulləku iborəte. Kali mutəxəssison ım ğalə dutə vaxti bə Səsaniyon hukumətəti zəmonə votedən, co kaliyon ısəboy, ımi bə Səlcuqon zəmonə anqıl kardedən. Im ğalə çı Rudxani barzə rəğəsəon qıləyədə, dı hektar, şəş soti vırə qətedə. Həmən, ım ğalə çı dıyo səviyəsən haft sa metrə bə pe ğərolış qətə. Bo Rudxani ğalə vindeyro bəpe çı nezə diyku vəyo haft km ro bışiy, iyən i həzo qılə pıllə rost bıbiy. Çı ğalə har dıqlə kəmo ru eşuredə. Iyo vində bedə, çı ğalə nomən hejo çımiku peqətəbə. “ Rudxanə” Sıvoy bı nomi, çı ğalə dıqlə co curə nomışən heste. Xisami iyən Həzo pıllə.

Çılə şəv - Yalda şəv

Dekabırə manqi  visti i ku bə visti dı dəvardə şəv tolışon sori qırd dırozə şəv,

Çılə şəv dəvonedən.

Yalda şəvi İronədə jiə əksər xəlğon dəvonedən: farson, azərbaycanıjon, kırdon, luron, belucon, ərəbon, tırkmənon. Əvon bı İdi dustəti ğoym kardero, mehribonəti ifodə kardero çokə fırsət hisob kardən.

Bı İd deştə rişon ta həzo soron nığıli, bə zərdüştəti dini şedə beşedə.

Ğədimə inancon votəy ım ruj Ahura Mazda Xıdo xəyə ruf iyən Əhrimani simodə şərə ğıvvon yamanə mıborizə beşedən. 

LANKONİ TEƏTR

Lankoni teətr nonzəminə əsrədə ofəyə bıə. 1859 – nə  sorədə Lankoni teətrədə  çı  Aleksandr. Qribayedovi “ Qore ot uma” nomədə  məzəynə (yumor) təmşo bə səhnə noə be.Təmşoədə ə vaxti Peterburqədə təhsilsə kali  ruşinfikironən iştirak kardedəbin.

Bı həxədə Peterburqədə beşə "Severnaya pçela" nomədə

rujnomə Nəve iminə nomrədə Lankoni muxbir jıqo nıvoştedəbe: Lankoni teətrə həvəskon  da qıləsən ve pyesjon bə səhnə bekarde,  nəticədə “Qore ot uma” nomədə təmşo nişojon doy bə təmşoəkon.

Çəvo qırdəbə pulon bə kosibon paybaxş kardənə be.

1884-nə sorədə Lankonədə de Teymur bəy Bayraməlibəyovi təşəbbusi muəllimon iyən şəgirdon iştiroki  Nikolay.Vasilyeviç.Qoqoli “Jenitba” məzəynə təmşo bə səhnə noə be.

Ğəzəl

Rozıme har dardı bəlo har yolə zillət

Tov əvanim yo bıbu kam ıştı mehəbbət

Sardə dılım eşği həşi karde ruşin, qam

Ruji nıvindom tıni az, dıl bəbe zulmət

Iştı nozi hey bəkəşem çandə jidəm az
Hiç tıku i dəm əkənim zərrə şikoyət

Pamye bo vaxti ya məsafon bəməro ni
Oxodə umjən bəbemon dey Xıdo ğismət

Mir Mustafa xan

   Ozobijoni iyən Tolışi torixədə bənə diplomat, sərkərdə iyən devlət xadimi riz noə Tolışi xon Mir Mustafa xan Tolışe. Əv Tolışi xonəti binoəkəs Qaraxani zoəbe. Pıə Qaraxani marde peştə bə hakimiyyət beşə.

Ehtimal kardən ki, Mir Mustafa xon 1747-nə sor Lankonədə moəkubə.

Çəy hakimiyyəti devronədə (1787-1814) Tolışi xonəti xəyli hevuj və ğoym bıəbe.

Haci eynaləddin Şirvani, Firəngi ənıvışt Jan Gver iyən çəy devri kali tarixçion, səlnaməçion, səyyahon Mir Mustafa xani həxədə bəhs kardeədə əy diyərovində diplomat, mahir sərkərdə və siyosətmədar təki xarakterizə kardəbin.